Osmikon to specjalistyczny portal naukowy poświęcony historii, kulturze i społeczeństwom Europy Środkowo-Wschodniej, Wschodniej i Południowo-Wschodniej. Serwis jest prowadzony w ramach Fachinformationsdienst Ost-, Ostmittel- und Südosteuropa i związany z Bayerische Staatsbibliothek w Monachium. Jego zadaniem jest ułatwienie dostępu do literatury, źródeł cyfrowych, baz danych i innych materiałów potrzebnych do prowadzenia badań nad Europą Wschodnią.

Dla osób zajmujących się genealogią Osmikon nie jest typową bazą genealogiczną zawierającą indeksy urodzeń, małżeństw i zgonów. Jego znaczenie polega przede wszystkim na tym, że pozwala docierać do mniej oczywistych źródeł historycznych, publikacji i materiałów archiwalnych dotyczących ludzi oraz miejscowości związanych z Europą Środkową i Wschodnią.

Portal może być szczególnie interesujący dla osób badających rodziny pochodzące z terenów dzisiejszej Polski, Niemiec, Czech, Słowacji, Ukrainy, Białorusi, Litwy, Rosji, Rumunii, Węgier i innych krajów regionu. Ze względu na częste zmiany granic państwowych źródła dotyczące jednej rodziny mogą być obecnie rozproszone pomiędzy instytucjami znajdującymi się w kilku różnych państwach.

Jednym z podstawowych elementów serwisu jest wyszukiwarka osmikonSEARCH. Pozwala ona prowadzić poszukiwania jednocześnie w wielu katalogach, bibliotekach cyfrowych, repozytoriach i specjalistycznych bazach. Z punktu widzenia genealoga warto wyszukiwać przede wszystkim nazwę miejscowości, regionu, parafii, powiatu albo nazwisko związane z badaną rodziną.

Szczególnie wartościowe mogą być materiały zdigitalizowane. Osmikon udostępnia i integruje cyfrowe publikacje oraz źródła dotyczące Europy Wschodniej. Część dokumentów można przeglądać bezpośrednio przez Internet, a przy innych użytkownik otrzymuje informację o bibliotece lub instytucji, w której znajduje się dany materiał.

Interesującą częścią zasobów są tak zwane Ego-Dokumente, czyli dokumenty osobiste. Obejmują one między innymi pamiętniki, dzienniki, autobiografie, listy, wspomnienia, fotografie i dokumenty pochodzące ze spuścizn prywatnych oraz zbiorów instytucjonalnych. Materiały te dotyczą osób związanych z Europą Wschodnią, Środkowo-Wschodnią i Południowo-Wschodnią.

Dla genealogów ta część serwisu może być wyjątkowo interesująca. W zbiorach znajdują się na przykład materiały związane z badaniami historii rodziny Rammelmeyer, w tym autobiografie, wspomnienia, korespondencja i fotografie. Dostępne jest również opracowanie „Genealogy und Chronik” Josefa Kuchinki. Pokazuje to, że w Osmikon można natrafić także na materiały bezpośrednio związane z historią konkretnych rodzin.

Wśród dokumentów występują także polskie materiały osobowe. Przykładem jest spuścizna Tadeusza Otrębskiego, obejmująca życiorys sporządzony w związku z odznaczeniem Krzyżem Walecznych, wiadomość wysłaną z niewoli do matki, zapiski dotyczące ucieczki z obozu karnego oraz dokument Polskich Sił Zbrojnych. W zbiorze występuje także świadectwo chrztu i urodzenia oraz inne dokumenty biograficzne.

Takie dokumenty mogą być znacznie bardziej szczegółowe niż standardowa metryka. Pamiętnik, korespondencja czy życiorys mogą zawierać informacje o rodzicach i rodzeństwie, miejscach zamieszkania, edukacji, służbie wojskowej, migracji, pracy oraz wydarzeniach, w których uczestniczyła dana osoba.

Osmikon udostępnia również przewodniki po archiwach poszczególnych krajów Europy Wschodniej. Są one szczególnie przydatne przy planowaniu bardziej zaawansowanych poszukiwań genealogicznych. Przykładowo przewodnik dotyczący Ukrainy opisuje zasoby poszczególnych archiwów i występujące w nich bazy danych. W przypadku Państwowego Archiwum Obwodu Żytomierskiego wskazane zostały m.in. indeksy ksiąg kościelnych, materiały genealogiczne, wykazy dotyczące ludności żydowskiej oraz baza akt urodzeń, małżeństw i zgonów osób przybyłych z innych parafii.

Jest to istotne dla osób poszukujących przodków na dawnych Kresach. Nawet jeśli Osmikon nie posiada interesującej nas księgi metrykalnej, może wskazać archiwum, bazę albo publikację, w której należy kontynuować poszukiwania.

Portal warto wykorzystywać również do badań nad historią miejscowości. Po wpisaniu historycznej nazwy miasta lub wsi można odnaleźć książki, artykuły, źródła cyfrowe, wspomnienia i inne publikacje związane z danym miejscem. W genealogii może to pomóc w poznaniu parafii, administracji, struktury ludności oraz wydarzeń wpływających na życie przodków.

Podczas wyszukiwania miejscowości należy uwzględniać różne warianty jej nazwy. W zależności od okresu historycznego ta sama miejscowość mogła występować pod nazwą polską, niemiecką, rosyjską, ukraińską, czeską, węgierską lub rumuńską. Warto więc przeprowadzić kilka osobnych wyszukiwań.

Podobną zasadę można zastosować do nazwisk. W źródłach niemieckich nazwisko polskie mogło być zapisane bez polskich znaków, natomiast w dokumentach rosyjskich lub ukraińskich mogło zostać zapisane cyrylicą, a następnie w różny sposób transliterowane na alfabet łaciński.

Osmikon może być szczególnie przydatny wtedy, gdy podstawowe źródła genealogiczne zostały już sprawdzone. Po odnalezieniu metryk przodków można wykorzystać portal do poszukiwania materiałów pozwalających poznać historię rodziny w szerszym kontekście – pamiętników, korespondencji, publikacji regionalnych, dokumentów osobistych, fotografii oraz informacji o zasobach archiwalnych.

Nie należy więc traktować Osmikon jako zamiennika FamilySearch, Geneteki czy baz archiwów państwowych. Jest to raczej rozbudowany portal badawczy, który może wskazać źródła znajdujące się poza standardowymi serwisami genealogicznymi. Jego największa wartość pojawia się podczas badań rodzin, których historia przekraczała współczesne granice państwowe.

Dla genealoga badającego Europę Środkową i Wschodnią Osmikon może być dobrym narzędziem do przejścia od podstawowych danych metrykalnych do bardziej zaawansowanych badań historycznych. Szczególnie warto wyszukiwać w nim miejscowości, historyczne nazwy regionów, nazwiska rodzin oraz materiały dotyczące migracji i osobistych losów mieszkańców.