Ośrodek KARTA to niezależna organizacja zajmująca się dokumentowaniem i upowszechnianiem historii Polski oraz Europy Środkowo-Wschodniej w XX wieku. Szczególne miejsce w jej działalności zajmuje gromadzenie osobistych świadectw historii – wspomnień, dzienników, dokumentów, fotografii i nagrań pozostawionych przez ludzi będących świadkami najważniejszych wydarzeń minionego stulecia.

Dla osób zajmujących się genealogią szczególnie wartościowe jest Archiwum Ośrodka KARTA. Według aktualnych informacji obejmuje ono około 1500 metrów bieżących dokumentów, dzienników i wspomnień, około 6000 nagrań oraz około 500 tysięcy fotografii. Ośrodek określa ten zasób jako największe archiwum społeczne w Polsce.

W archiwum znajdują się zarówno materiały przekazywane przez osoby publiczne, jak i dokumenty zwykłych rodzin i świadków historii. Mogą to być prywatne listy, pamiętniki, wspomnienia, fotografie rodzinne, dokumenty osobiste oraz nagrane relacje. Dla genealoga tego rodzaju materiały są szczególnie interesujące, ponieważ pozwalają wyjść poza informacje znajdujące się w aktach urodzenia, małżeństwa i zgonu oraz poznać rzeczywiste losy konkretnych osób.

Jedną z najważniejszych części zbiorów jest Archiwum Wschodnie. Zawiera relacje, wspomnienia i dokumenty dotyczące lat 1901–1956. Materiały odnoszą się między innymi do życia Polaków na Kresach II Rzeczypospolitej, okupacji sowieckiej, deportacji w głąb Związku Radzieckiego, represji oraz pierwszych lat po zakończeniu II wojny światowej.

Archiwum Wschodnie może mieć duże znaczenie dla osób poszukujących krewnych pochodzących z dawnych województw wschodnich II Rzeczypospolitej. Wspomnienia i relacje świadków mogą zawierać nazwiska mieszkańców, informacje o konkretnych miejscowościach, deportacjach, aresztowaniach oraz dalszych losach poszczególnych rodzin.

Drugim ważnym zbiorem jest Archiwum Opozycji, dokumentujące działalność społeczną i polityczną w Polsce w latach 1956–1990. Zawiera wspomnienia, wydawnictwa drugiego obiegu oraz kolekcje osobiste, tematyczne i środowiskowe. Ośrodek posiada jeden z największych zbiorów wydawnictw podziemnych publikowanych poza zasięgiem państwowej cenzury w latach 1976–1990.

Bardzo cennym zasobem jest Archiwum Historii Mówionej prowadzone wspólnie przez Ośrodek KARTA i Dom Spotkań z Historią. Gromadzi ono nagrania relacji biograficznych dotyczących niemal całego XX wieku. Pierwsze nagrania powstały już w 1987 roku, kiedy rozpoczęto rejestrowanie wspomnień mieszkańców dawnych Kresów Wschodnich oraz obywateli polskich represjonowanych przez władze sowieckie.

Dla genealogii relacje historii mówionej mają szczególną wartość. Osoba opowiadająca o własnym życiu często wspomina rodziców, rodzeństwo, sąsiadów, znajomych, miejsca zamieszkania, szkoły, zakłady pracy oraz wydarzenia, których była świadkiem. Odnalezienie relacji członka rodziny lub osoby pochodzącej z tej samej miejscowości może więc dostarczyć informacji, których nie znajdziemy w tradycyjnej dokumentacji urzędowej.

Ośrodek posiada również ogromny zbiór fotografii, obejmujący ponad dwa tysiące kolekcji. Znajdują się w nim fotografie wykonane zarówno przez profesjonalnych fotografów, jak i osoby prywatne. Szczególnie istotna jest kolekcja zdjęć dotyczących represji podczas II wojny światowej oraz materiały dokumentujące działalność opozycji antykomunistycznej w okresie PRL.

Część materiałów fotograficznych pochodzi także z polskich instytucji działających poza granicami kraju oraz z wyjazdów dokumentacyjnych prowadzonych między innymi na Litwie, Białorusi, Ukrainie, w Wielkiej Brytanii i Argentynie. Może to być interesujące dla osób badających emigracyjne losy swoich rodzin.

Ośrodek KARTA udostępnia znaczną część informacji o swoich zbiorach przez Internet. Użytkownicy mogą korzystać między innymi z Otwartego Systemu Archiwizacji, Biblioteki Cyfrowej Ośrodka KARTA, Fotokarty, opisów relacji historii mówionej, Archiwum Wschodniego oraz Archiwum Opozycji. Sama Biblioteka Cyfrowa zawiera około 250 tysięcy stron dokumentów, natomiast Fotokarta prezentuje ponad 100 tysięcy fotografii ze zbiorów archiwum.

Z działalnością KARTY związany jest również projekt „Indeks Represjonowanych”. Przez wiele lat gromadzono w nim informacje dotyczące obywateli polskich represjonowanych przez władze sowieckie. Baza była wykorzystywana zarówno przez historyków i instytucje, jak i osoby prywatne poszukujące informacji o losach swoich krewnych.

Dla genealoga Ośrodek KARTA jest szczególnie wartościowy przy badaniu historii rodziny w XX wieku. Warto sprawdzić jego zasoby, jeżeli przodkowie mieszkali na Kresach, zostali deportowani do ZSRR, doświadczyli represji podczas II wojny światowej lub w okresie stalinowskim, działali w opozycji w czasach PRL albo pozostawili po sobie wspomnienia, fotografie i inne materiały dokumentujące ich życie.

Nie jest to typowa baza genealogiczna, w której wyszukuje się przede wszystkim metryki. Jej największą wartością jest możliwość odnalezienia osobistych świadectw historii. Dokumenty, fotografie, pamiętniki i nagrania mogą pozwolić nie tylko ustalić daty i miejsca związane z przodkiem, lecz także poznać jego doświadczenia, otoczenie oraz wydarzenia, które wpłynęły na historię całej rodziny.

Zbiory można przeszukiwać online, a materiały niedostępne cyfrowo są udostępniane również w czytelni Ośrodka KARTA w Warszawie. Przed wizytą wymagany jest wybór sygnatur interesujących materiałów i wcześniejsze umówienie terminu.