Masurenforschung to specjalistyczna baza genealogiczna poświęcona mieszkańcom dawnych Mazur w Prusach Wschodnich. Serwis jest udostępniany przez Arbeitsgemeinschaft ostdeutscher Familienforscher e.V. (AGoFF), niemieckie stowarzyszenie genealogiczne zajmujące się badaniem rodzin z dawnych niemieckich obszarów osadniczych Europy Środkowej i Wschodniej.

Dla polskich genealogów jest to szczególnie interesujące źródło, ponieważ baza obejmuje tereny znajdujące się obecnie przede wszystkim w województwie warmińsko-mazurskim. Jeżeli przodkowie pochodzili z okolic Węgorzewa, Mrągowa, Ełku, Olecka, Giżycka, Pisza, Gołdapi, Kętrzyna lub Szczytna, warto sprawdzić tę stronę.

Podstawą bazy są opracowane źródła genealogiczne. Twórcy wykorzystują przede wszystkim księgi kościelne i rejestry urzędów stanu cywilnego, ale również listy konfirmantów, wykazy podatkowe oraz inne dokumenty zawierające informacje o mieszkańcach Mazur. Dane zostały opracowane w taki sposób, aby można było przeszukiwać je według różnych kryteriów.

Obecnie baza obejmuje przede wszystkim dawne mazurskie powiaty:

• Angerburg – Węgorzewo,
• Sensburg – Mrągowo,
• Lyck – Ełk,
• Oletzko, od 1928 roku Treuburg – Olecko,
• Lötzen – Giżycko.

Częściowo opracowano również źródła z sąsiednich powiatów: Johannisburg – Pisz, Goldap – Gołdap, Rastenburg – Kętrzyn oraz Ortelsburg – Szczytno.

Jest to ważne rozróżnienie, ponieważ baza nie obejmuje całych Prus Wschodnich. Koncentruje się na historycznym obszarze Mazur. Jeżeli rodzina pochodziła na przykład z północnej części Prus Wschodnich, trzeba równolegle korzystać z innych baz i archiwów.

Jedną z najważniejszych cech projektu jest próba łączenia pojedynczych zapisów w rodziny. Jeżeli informacje zawarte w źródłach pozwalają na jednoznaczne ustalenie pokrewieństwa, twórcy bazy łączą ze sobą odpowiednie osoby. Dzięki temu odnalezienie jednego przodka może prowadzić do jego rodziców, małżonka, dzieci lub innych członków rodziny.

Twórcy starają się przy tym rejestrować wszystkie informacje ze źródeł mające znaczenie genealogiczne. Jest to istotne, ponieważ oryginalne księgi kościelne i dokumenty urzędowe mogą zawierać znacznie więcej danych niż samo imię, nazwisko i data wydarzenia.

Podstawowe wyszukiwanie można prowadzić według imienia i nazwiska. Dostępne są również wyszukiwanie nazwisk oraz wyszukiwanie rozszerzone. Dzięki temu baza może służyć zarówno do odnalezienia konkretnego przodka, jak i do badania wszystkich osób noszących określone nazwisko.

Dla genealogów badających Mazury szczególnie ważne jest wyszukiwanie według miejscowości. W regionie występowało wiele niewielkich wsi i osad, a nazwiska mieszkańców często powtarzały się w sąsiednich parafiach. Powiązanie nazwiska z właściwą miejscowością może więc znacznie ograniczyć liczbę potencjalnych wyników.

Trzeba przy tym pamiętać o historycznych niemieckich nazwach miejscowości. W dokumentach z XIX i pierwszej połowy XX wieku Ełk występuje jako Lyck, Giżycko jako Lötzen, Mrągowo jako Sensburg, Węgorzewo jako Angerburg, Olecko jako Marggrabowa, później Treuburg, Pisz jako Johannisburg, Kętrzyn jako Rastenburg, a Szczytno jako Ortelsburg.

W przypadku niewielkich wsi ustalenie niemieckiej nazwy może mieć jeszcze większe znaczenie. Po 1945 roku ogromna liczba miejscowości na Mazurach otrzymała polskie nazwy, a niektóre osady przestały istnieć. Podczas bardziej zaawansowanych badań warto więc ustalić jednocześnie historyczną nazwę miejscowości, Kreis, czyli powiat, parafię oraz właściwy urząd stanu cywilnego.

Baza może być szczególnie wartościowa w przypadku rodzin ewangelickich. Przed 1945 rokiem zdecydowana część ludności mazurskiej należała do Kościoła ewangelickiego, dlatego księgi ewangelickie są jednym z podstawowych źródeł do badań genealogicznych tego regionu.

Nie należy jednak zakładać na podstawie samego nazwiska, czy dana rodzina była polska, niemiecka lub mazurska. Historia ludności Prus Wschodnich była złożona, a w źródłach można spotkać nazwiska zarówno niemieckie, jak i polskie oraz ich liczne warianty językowe.

Podczas wyszukiwania warto sprawdzać różne formy nazwiska. W zależności od okresu, języka dokumentu i osoby sporządzającej wpis nazwisko mogło zostać zapisane w kilku wersjach. Dotyczy to szczególnie nazwisk o polskim lub mazurskim brzmieniu zapisywanych przez niemieckich pastorów i urzędników.

Interesującym rozwiązaniem jest również projekt „Landkreise in Masuren”. Zarejestrowani użytkownicy mogą korzystać z interaktywnej mapy i prowadzić poszukiwania przodków w ujęciu geograficznym. W genealogii regionalnej jest to bardzo użyteczne, ponieważ pozwala spojrzeć na rodzinę nie tylko poprzez nazwiska, ale również poprzez miejsca, w których występowała.

Do korzystania z pełnej bazy wymagane jest obecnie zalogowanie. Rejestracja i dostęp do zgromadzonych danych są bezpłatne, przy czym serwis zastrzega, że materiały przeznaczone są do prywatnych badań, a wykorzystanie komercyjne i powielanie zasobu są zabronione.

Jeżeli użytkownik nie chce od razu zakładać konta, prostego wyszukiwania osoby można dokonać również za pomocą AGoFF Metasuche. Jest to zbiorcza wyszukiwarka AGoFF, która pozwala sprawdzać dane występujące w zasobach organizacji.

Sama AGoFF jest dużym stowarzyszeniem genealogicznym skupiającym ponad 800 badaczy z różnych części świata. Organizacja posiada wyspecjalizowane ośrodki badawcze zajmujące się między innymi Prusami Wschodnimi i Zachodnimi, Pomorzem, Poznańskiem, Śląskiem, Nową Marchią, Wołyniem, Galicją i Bukowiną oraz Niemcami rosyjskimi.

Organizacja zajmuje się także zabezpieczaniem i opracowywaniem materiałów genealogicznych z Europy Wschodniej. Ma to szczególne znaczenie w przypadku dawnych ziem wschodnich Niemiec, ponieważ dokumentacja została w wyniku wojen i zmian granic rozproszona pomiędzy archiwami znajdującymi się w różnych państwach.

Masurenforschung należy więc traktować nie tylko jako wyszukiwarkę nazwisk, ale jako specjalistyczną bazę regionalną. Jej dużą zaletą jest połączenie informacji pochodzących z różnych rodzajów dokumentów oraz próba rekonstrukcji całych rodzin na podstawie zachowanych źródeł.

Dla osoby posiadającej przodków z Mazur może być to jedno z pierwszych miejsc, które warto sprawdzić. Najlepiej rozpocząć od nazwiska, a następnie porównywać wyniki z miejscowością, parafią i datami znanymi z własnego drzewa genealogicznego. Jeżeli uda się odnaleźć rodzinę, informacje z bazy warto następnie zweryfikować w oryginalnych księgach kościelnych lub aktach stanu cywilnego.

Szczególnie wartościowa jest możliwość badania rodzin z obszaru dzisiejszych powiatów węgorzewskiego, mrągowskiego, ełckiego, oleckiego i giżyckiego, a częściowo również piskiego, gołdapskiego, kętrzyńskiego i szczycieńskiego. Dla genealogii Mazur jest to zatem bardzo interesujące uzupełnienie polskich archiwów, serwisów metrykalnych i niemieckich baz genealogicznych.