Digitalisierte Sammlungen der Staatsbibliothek zu Berlin to rozbudowana biblioteka cyfrowa Staatsbibliothek zu Berlin (Biblioteki Państwowej w Berlinie). Udostępnia online zdigitalizowane materiały pochodzące z historycznych zbiorów jednej z najważniejszych bibliotek naukowych w Niemczech. W kolekcji znajdują się przede wszystkim dawne druki, rękopisy, spuścizny, materiały specjalne oraz inne dokumenty digitalizowane w ramach różnych projektów biblioteki.

Dla genealoga serwis może być bardzo wartościowym uzupełnieniem typowych baz metrykalnych. Nie jest to bowiem baza urodzeń, małżeństw i zgonów ani zbiór gotowych drzew genealogicznych. Jego znaczenie polega na możliwości odnalezienia publikacji i dokumentów, w których pojawiają się nazwiska, miejscowości, zawody, instytucje oraz wydarzenia związane z życiem przodków.

Szczególnie bogato reprezentowane są druki wydane na obszarze niemieckojęzycznym od XVI do XIX wieku. Biblioteka wskazuje, że obejmują one wszystkie dziedziny wiedzy, przy czym szczególnie licznie występują publikacje teologiczne i prawnicze oraz druki pogrzebowe.

Druki pogrzebowe mogą być bardzo interesujące z genealogicznego punktu widzenia. Tego rodzaju publikacje powstawały z okazji śmierci określonych osób i mogą zawierać informacje biograficzne, rodzinne oraz dotyczące pozycji społecznej zmarłego. W niektórych przypadkach pozwalają uzyskać znacznie więcej informacji niż zwykły zapis pochówku w księdze kościelnej.

W Digitalisierten Sammlungen znajdują się również liczne rękopisy. Biblioteka udostępnia między innymi rękopisy europejskie, pozaeuropejskie i muzyczne, a także materiały pochodzące ze spuścizn znanych osób. Wśród zdigitalizowanych spuścizn znajdują się materiały związane m.in. z Alexandrem von Humboldtem, Adelbertem von Chamisso i Gerhartem Hauptmannem.

Z punktu widzenia badań genealogicznych szczególnie przydatna jest możliwość przeszukiwania opisów bibliograficznych, tytułów rozdziałów oraz dostępnych tekstów pełnotekstowych. Oprócz zwykłego wyszukiwania materiały można przeglądać według kategorii tematycznych.

Warto rozpocząć poszukiwania od nazwiska. Jeżeli nazwisko jest rzadkie, można w ten sposób odnaleźć publikacje, w których występują przedstawiciele danej rodziny. Przy popularnych nazwiskach lepsze rezultaty może dać połączenie nazwiska z nazwą miejscowości, zawodem albo inną informacją identyfikującą osobę.

Bardzo ważne jest również wyszukiwanie według miejscowości. Można w ten sposób odnajdywać publikacje dotyczące konkretnego miasta, wsi, parafii lub powiatu. Materiały takie mogą pomóc poznać otoczenie, w którym żyli przodkowie, nawet jeśli ich nazwiska nie występują bezpośrednio w tytule publikacji.

Dla polskich genealogów zbiory Staatsbibliothek zu Berlin mają szczególne znaczenie ze względu na historyczne związki ziem dzisiejszej Polski z Prusami i Niemcami. Dotyczy to zwłaszcza Śląska, Pomorza, Wielkopolski, Prus Wschodnich, Prus Zachodnich, Warmii, Mazur oraz Nowej Marchii.

Podczas wyszukiwania takich miejscowości należy koniecznie stosować ich historyczne niemieckie nazwy. Wrocław należy więc sprawdzać również jako Breslau, Gdańsk jako Danzig, Poznań jako Posen, Szczecin jako Stettin, Bydgoszcz jako Bromberg, Toruń jako Thorn, Olsztyn jako Allenstein, Elbląg jako Elbing, a Ełk jako Lyck.

Przy niewielkich miejscowościach warto ustalić nie tylko dawną nazwę niemiecką, ale także Kreis, czyli historyczny powiat. W dawnych publikacjach nazwa małej wsi może pojawiać się razem z nazwą powiatu, majątku, parafii albo większego miasta.

Podobnie należy postępować z nazwiskami. Polskie nazwiska w źródłach niemieckich mogą występować bez polskich znaków, w różnych wariantach ortograficznych albo w formach zgermanizowanych. Jedno wyszukiwanie nie zawsze wystarczy, dlatego dobrze sprawdzić kilka możliwych zapisów nazwiska.

Interesującym zasobem Staatsbibliothek zu Berlin są również materiały dotyczące I wojny światowej. W Digitalisierten Sammlungen znacząco reprezentowana jest kolekcja „Krieg 1914–1918”, a znajdujące się w niej druki są dostępne również jako tekst pełny.

Może to być przydatne podczas badania przodków, którzy służyli w armii niemieckiej podczas I wojny światowej albo których życie zostało dotknięte wydarzeniami wojennymi. Oprócz typowych dokumentów wojskowych warto szukać publikacji dotyczących konkretnych jednostek, miejscowości, organizacji i wydarzeń.

Bardzo wartościową kategorią źródeł są także dawne gazety. Staatsbibliothek zu Berlin posiada wyjątkowo obszerną kolekcję prasową obejmującą ponad 8300 tytułów. Szczególne znaczenie mają zbiory prasy pruskiej oraz gazety pochodzące z dawnych niemieckich ziem wschodnich.

Nie wszystkie gazety znajdują się jednak bezpośrednio w Digitalisierten Sammlungen. Staatsbibliothek udostępnia historyczną prasę również za pośrednictwem systemu ZEFYS. Znajdują się tam zdigitalizowane historyczne gazety, a w części kolekcji dostępne jest również wyszukiwanie pełnotekstowe.

Dla genealoga gazety mogą dostarczyć informacji o nekrologach, ślubach, jubileuszach, wypadkach, przestępstwach, działalności gospodarczej, stowarzyszeniach, szkołach, wojsku i lokalnych wydarzeniach. Czasami pozwalają poznać szczegóły życia osoby, której metryki podają jedynie podstawowe daty.

Warto zatem prowadzić poszukiwania dwutorowo. W Digitalisierten Sammlungen można szukać książek, druków i rękopisów, natomiast w zbiorach prasowych Staatsbibliothek oraz ZEFYS – historycznych gazet. Biblioteka posiada szczególnie bogaty zasób prasy pruskiej z XIX i początku XX wieku.

Digitalisierten Sammlungen mogą być również przydatne przy poszukiwaniu dawnych publikacji regionalnych. Historie miast, powiatów, parafii, szkół, jednostek wojskowych czy organizacji mogą zawierać nazwiska mieszkańców. Nawet jeśli publikacja nie została napisana z myślą o genealogach, może okazać się cennym źródłem osobowym.

Przykładowo po ustaleniu, że przodek był nauczycielem, duchownym, urzędnikiem, wojskowym albo przedstawicielem określonego zawodu, warto szukać publikacji dotyczących tej grupy zawodowej wraz z nazwą miejscowości lub prowincji. W dawnych niemieckich drukach często występują wykazy osób pełniących określone funkcje.

Serwis może być również pomocny podczas badań historii miejscowości. Stare publikacje pozwalają ustalić, jak wyglądała struktura administracyjna regionu, jakie instytucje działały w miejscowości, do jakiej parafii należeli mieszkańcy albo jakie wydarzenia historyczne wpływały na życie lokalnej społeczności.

Nie należy więc ograniczać wyszukiwania wyłącznie do nazwiska przodka. Warto sprawdzać również miejscowość, parafię, powiat, zawód, nazwę majątku, szkołę, jednostkę wojskową oraz inne instytucje związane z badaną osobą.

Dużą zaletą serwisu jest możliwość bezpośredniego przeglądania cyfrowych kopii oryginalnych materiałów. Digitalizaty znajdujące się w domenie publicznej pozostają oznaczone jako Public Domain. Biblioteka informuje również, że jej cyfrowe zbiory są dostępne dla zainteresowanych użytkowników na całym świecie.

Digitalisierte Sammlungen der Staatsbibliothek zu Berlin najlepiej traktować jako bibliotekę źródeł uzupełniających. Nie zastąpi ona Geneteki, FamilySearch czy Archion w poszukiwaniu metryk, ale może pomóc przejść od samych dat i nazwisk do znacznie pełniejszej historii rodziny.

Jeżeli wiemy już, gdzie przodek mieszkał, kiedy żył i czym się zajmował, warto wpisać do wyszukiwarki historyczną nazwę miejscowości, nazwisko oraz określenia związane z jego zawodem lub działalnością. W ten sposób można natrafić na źródła, których trudno byłoby szukać w klasycznych portalach genealogicznych.

Dla osób badających rodziny z dawnych ziem pruskich i niemieckich jest to szczególnie interesujące źródło. Zbiory Staatsbibliothek zu Berlin obejmują bowiem materiały powstałe w czasach, gdy wiele miejscowości znajdujących się obecnie w Polsce funkcjonowało w niemieckim systemie administracyjnym, wydawniczym i prasowym.

Warto więc traktować Digitalisierte Sammlungen jako miejsce do dalszego etapu badań: po odnalezieniu metryk można tutaj szukać książek, druków, rękopisów i innych materiałów pozwalających odtworzyć środowisko, zawód, działalność oraz codzienne życie przodków.