Cyfrowe Archiwum Powstania Wielkopolskiego to internetowy projekt Archiwum Państwowego w Poznaniu poświęcony dokumentacji Powstania Wielkopolskiego z lat 1918–1919. Serwis powstał w związku z setną rocznicą wybuchu powstania i został przygotowany przede wszystkim po to, aby ułatwić dostęp do rozproszonych materiałów archiwalnych dotyczących wydarzeń oraz ich uczestników.

Projekt jest szczególnie wartościowy dla genealogów poszukujących przodków, którzy uczestniczyli w Powstaniu Wielkopolskim. Jednym z głównych założeń serwisu było stworzenie prostego sposobu wyszukiwania informacji według nazwisk powstańców i nazw miejscowości. Dzięki temu korzystający z bazy nie musi znać dokładnej struktury zespołów archiwalnych ani wiedzieć, w jakim zespole przechowywany jest konkretny dokument.

Podstawowym narzędziem strony jest wyszukiwarka. Poszukiwania można rozpocząć od wpisania nazwiska, miejscowości lub innego interesującego hasła. Jest to szczególnie wygodne w badaniach genealogicznych – znając nazwisko przodka albo miejscowość jego pochodzenia, można sprawdzić, czy występuje on w materiałach związanych z Powstaniem Wielkopolskim.

Wyszukiwarka umożliwia również bardziej szczegółowe filtrowanie wyników. Użytkownik może zdecydować, w jakich zbiorach chce prowadzić poszukiwania. Do wyboru są między innymi katalog źródeł i materiałów, indeks rzeczowy oraz indeksy osobowe. Można również ograniczyć wyniki do pozycji posiadających skany, odnośniki do serwisu Szukaj w Archiwach lub fotografie dostępne bezpośrednio na stronie.

Bardzo ważną częścią projektu są indeksy osobowe. Według informacji zamieszczonych przez Archiwum Państwowe w Poznaniu baza zawiera około 32 tysięcy nazwisk zweryfikowanych powstańców wielkopolskich. Dla osoby prowadzącej badania nad historią rodziny jest to jeden z najważniejszych elementów całego serwisu.

W bazie znajduje się również niemal 18 tysięcy opisów jednostek archiwalnych oraz poszczególnych stron dokumentów. Materiały pochodzą między innymi z zasobu Archiwum Państwowego w Poznaniu oraz jego oddziałów. Dzięki ich opracowaniu można łatwiej dotrzeć do dokumentów dotyczących konkretnych osób, miejscowości i wydarzeń.

Początki prac nad zgromadzonym materiałem sięgają 2003 roku. Wówczas opracowano szczegółowy katalog źródeł dotyczących Powstania Wielkopolskiego znajdujących się w polskich archiwach państwowych oraz innych instytucjach, między innymi bibliotekach. W samym Archiwum Państwowym w Poznaniu oraz jego oddziałach w Gnieźnie, Koninie i Pile skatalogowano 2320 jednostek obejmujących około 61 tysięcy stron dokumentów.

Kolejnym etapem była digitalizacja materiałów. Dokumenty były skanowane, poddawane obróbce oraz weryfikowane pod względem technicznym i merytorycznym. Przygotowywano zarówno archiwalne pliki wysokiej jakości, jak i kopie użytkowe w formatach PDF i JPG przeznaczone do publikacji. W przypadku dokumentów znajdujących się w złym stanie przed digitalizacją konieczne było przeprowadzenie prac konserwatorskich.

Znaczna część cyfrowych kopii została powiązana z materiałami publikowanymi w serwisie Szukaj w Archiwach. Twórcy Cyfrowego Archiwum Powstania Wielkopolskiego zauważyli jednak, że odnalezienie konkretnych dokumentów w dużych zasobach archiwalnych może wymagać znajomości historycznej administracji i struktury zespołów. Dlatego przygotowano osobny serwis pozwalający docierać do materiałów poprzez prostsze wyszukiwanie nazwisk, miejscowości i innych haseł.

Ważnym źródłem wykorzystanym w projekcie jest również lista uczestników Powstania Wielkopolskiego zarejestrowanych w księgach ZBoWiD. Wpisy zostały powiązane z cyfrowymi kopiami odpowiednich ksiąg, dzięki czemu użytkownik może nie tylko odnaleźć nazwisko powstańca, ale również dotrzeć do oryginalnego dokumentu, jeśli jego kopia jest dostępna.

Serwis wykorzystuje także indeks rzeczowy przygotowany przez dr. Marka Rezlera do wybranych materiałów archiwalnych. Pozwala on docierać do dokumentów za pomocą haseł opisujących osoby, miejsca i wydarzenia. W połączeniu z katalogiem źródeł oraz indeksami osobowymi tworzy to rozbudowane narzędzie do badania historii Powstania Wielkopolskiego.

Cyfrowe Archiwum Powstania Wielkopolskiego może być szczególnie pomocne w sytuacji, gdy w rodzinnych przekazach zachowała się informacja o udziale przodka w powstaniu, ale brakuje dokładniejszych danych. Warto rozpocząć poszukiwania od nazwiska, a następnie sprawdzić również miejscowość zamieszkania lub pochodzenia rodziny. W przypadku popularnych nazwisk połączenie nazwiska z miejscowością może znacznie ułatwić identyfikację właściwej osoby.

Należy pamiętać, że baza nie stanowi kompletnego wykazu wszystkich uczestników Powstania Wielkopolskiego. Twórcy projektu sami zwracają uwagę, że opracowanie wydarzenia, w którym uczestniczyły dziesiątki tysięcy osób, z założenia nie może być całkowicie kompletne. Brak nazwiska w wyszukiwarce nie powinien być więc traktowany jako dowód, że dana osoba nie uczestniczyła w powstaniu.

Cyfrowe Archiwum Powstania Wielkopolskiego jest wartościowym źródłem dla osób badających historię rodzin z Wielkopolski. Łączy indeks nazwisk powstańców, miejscowości, katalog materiałów archiwalnych oraz cyfrowe kopie oryginalnych dokumentów. Dla genealoga może być punktem wyjścia do potwierdzenia udziału przodka w Powstaniu Wielkopolskim oraz odnalezienia dokumentów pozwalających dokładniej poznać jego losy.