Audiohistoria to internetowy serwis Archiwum Historii Mówionej Domu Spotkań z Historią i Ośrodka KARTA. Jest to największy w Polsce zbiór relacji świadków historii XX wieku. Archiwum gromadzi tysiące wywiadów biograficznych nagranych w formie audio i wideo, a także fotografie oraz dokumenty przekazywane przez rozmówców i ich rodziny.

Początki Archiwum Historii Mówionej sięgają 1987 roku. Wtedy zainicjowane przez podziemną „Kartę” Archiwum Wschodnie rozpoczęło nagrywanie wspomnień mieszkańców dawnych Kresów Wschodnich oraz obywateli polskich represjonowanych przez władze sowieckie. Z czasem zakres zbiorów został znacznie rozszerzony, a do projektu włączył się Dom Spotkań z Historią.

Obecnie Archiwum Historii Mówionej posiada ponad 6600 wywiadów biograficznych. Są to nagrania dźwiękowe i filmowe, które zostały zdigitalizowane, opisane i opracowane archiwalnie. Relacjom towarzyszy również około 46 tysięcy fotografii oraz dokumenty związane z życiem osób, których wspomnienia zostały zarejestrowane.

Zgromadzone relacje dotyczą wielu okresów i wydarzeń XX wieku. Można w nich znaleźć wspomnienia z okresu międzywojennego, II wojny światowej, pierwszych lat powojennych, stalinizmu, okresu PRL oraz przemian politycznych i społecznych końca XX wieku. Archiwum dokumentuje przede wszystkim osobiste doświadczenia ludzi, dzięki czemu wydarzenia historyczne przedstawiane są z perspektywy ich uczestników i świadków.

Dla osób prowadzących badania genealogiczne Audiohistoria może być niezwykle interesującym źródłem. W serwisie można wyszukiwać osoby, których relacje zostały zgromadzone w archiwum. Dział „Świadkowie” zawiera alfabetyczny wykaz nazwisk wraz z profilami, biogramami i fotografiami poszczególnych osób.

Warto poszukiwać nie tylko nazwiska konkretnego przodka. Relacje biograficzne często zawierają informacje o rodzicach, dziadkach, rodzeństwie, małżonkach, sąsiadach, przyjaciołach i innych osobach należących do lokalnej społeczności. Świadkowie opowiadają również o miejscowościach, szkołach, zakładach pracy, organizacjach i wydarzeniach, z którymi byli związani. Z tego względu nagranie osoby niespokrewnionej z poszukiwaną rodziną również może zawierać cenne informacje genealogiczne.

W zbiorach znajdują się zarówno materiały powstałe w ramach projektów realizowanych przez Dom Spotkań z Historią i Ośrodek KARTA, jak również kolekcje przekazane przez osoby, które samodzielnie nagrywały wspomnienia świadków historii. Do najstarszych należą materiały Archiwum Wschodniego i Archiwum Opozycji. Jednym ze stale rozwijanych projektów są natomiast „Zapomniani świadkowie XX wieku”, w ramach którego rejestrowane są relacje biograficzne przedstawicieli najstarszych pokoleń.

Szczególnie interesujące dla genealogów mogą być relacje dotyczące dawnych Kresów Wschodnich. Osoby nagrywane przez Archiwum opowiadają o miejscowościach rodzinnych, życiu przed II wojną światową, okupacji sowieckiej i niemieckiej, deportacjach, przesiedleniach oraz powojennych losach rodzin. Takie wspomnienia mogą pomóc odtworzyć historię społeczności, których świat w wyniku wojny i zmian granic praktycznie przestał istnieć.

W Archiwum znajdują się również kolekcje dotyczące konkretnych środowisk i grup. Przykładem są relacje żołnierzy 1. Dywizji Pancernej generała Stanisława Maczka. W ramach tego projektu nagrano ponad 40 relacji biograficznych byłych żołnierzy. Opowiadają oni nie tylko o walkach w Europie Zachodniej w latach 1944–1945, ale także o swoich wcześniejszych i późniejszych losach. Nagrania uzupełniają dokumenty i fotografie pochodzące z rodzinnych zbiorów.

Serwis Audiohistoria umożliwia przeszukiwanie całego katalogu Archiwum Historii Mówionej. W odnalezieniu interesujących materiałów pomagają biogramy świadków, opisy nagrań oraz pisemne streszczenia relacji. Dzięki temu przed odsłuchaniem wielogodzinnego wywiadu można sprawdzić, jakich miejsc, osób i wydarzeń dotyczy rozmowa.

Wybrane pełne nagrania można odsłuchiwać przez Internet. W tym celu wymagane jest założenie bezpłatnego konta użytkownika, a następnie zamówienie dostępu do interesującego nagrania. Wszystkie nagrania są również dostępne do odsłuchu w Czytelni Multimedialnej Domu Spotkań z Historią.

Z Archiwum Historii Mówionej związany jest także serwis RelacjeBiograficzne.pl. Udostępniono w nim ponad 500 pełnych nagrań audio i wideo połączonych z transkrypcjami. Możliwość przeszukiwania tekstu transkrypcji jest szczególnie przydatna podczas badań genealogicznych, ponieważ może ułatwić odnalezienie nazwiska, miejscowości lub innego interesującego określenia występującego w wielogodzinnej relacji.

Twórcy Archiwum zachęcają również do kontaktu osoby, które odnajdą nagranie członka swojej rodziny. Archiwum informuje, że w takim przypadku może przekazać rodzinie kopię nagrania. Jest to szczególnie cenna możliwość, ponieważ pozwala potomkom usłyszeć głos krewnego i poznać jego historię opowiedzianą własnymi słowami.

Audiohistoria nie jest typową bazą genealogiczną zawierającą akty urodzeń, małżeństw i zgonów. Jej wartość polega na czymś innym – pozwala poznać osobiste historie ludzi. Nagrania mogą zawierać wspomnienia dotyczące dzieciństwa, rodziny, miejsca zamieszkania, szkoły, pracy, wojny, deportacji, emigracji i wielu innych wydarzeń, których często nie można odtworzyć na podstawie dokumentacji urzędowej.

Dla genealoga najlepszym sposobem rozpoczęcia poszukiwań jest sprawdzenie nazwiska przodka, a następnie nazw miejscowości i regionów związanych z rodziną. Warto również przeglądać kolekcje tematyczne dotyczące wydarzeń, w których mogli uczestniczyć krewni. Odnalezienie nawet jednej relacji związanej z rodziną lub jej miejscowością może dostarczyć wyjątkowego materiału pozwalającego uzupełnić drzewo genealogiczne o osobiste wspomnienia, fotografie i historie życia.