Onlineprojekt Gefallenendenkm\u00e4ler \u2013 Denkmalprojekt.org to niemiecki projekt genealogiczny po\u015bwi\u0119cony dokumentowaniu nazwisk znajduj\u0105cych si\u0119 na pomnikach wojennych, tablicach pami\u0105tkowych, cmentarzach wojennych oraz w r\u00f3\u017cnego rodzaju wykazach poleg\u0142ych i zaginionych. Projekt powsta\u0142 w 2003 roku z inicjatywy genealog\u00f3w i jest tworzony przede wszystkim z my\u015bl\u0105 o badaniach rodzinnych.<\/p>\n\n\n\n
G\u0142\u00f3wnym celem serwisu jest zachowanie informacji o poleg\u0142ych i innych ofiarach wojen oraz utrwalenie inskrypcji znajduj\u0105cych si\u0119 na pomnikach i tablicach, zanim ulegn\u0105 zniszczeniu lub stan\u0105 si\u0119 nieczytelne. Autorzy podkre\u015blaj\u0105 jednocze\u015bnie, \u017ce projekt nie s\u0142u\u017cy gloryfikacji wojny ani kultowi poleg\u0142ych, lecz dokumentacji historycznej i genealogicznej.<\/p>\n\n\n\n
Dla genealoga jest to bardzo warto\u015bciowe \u017ar\u00f3d\u0142o, poniewa\u017c na pomniku wojennym cz\u0119sto znajduje si\u0119 wi\u0119cej informacji ni\u017c samo nazwisko. W zale\u017cno\u015bci od konkretnego opracowania rekord mo\u017ce zawiera\u0107 imi\u0119 i nazwisko, stopie\u0144 wojskowy, dat\u0119 i miejsce urodzenia, dat\u0119 i miejsce \u015bmierci, jednostk\u0119 wojskow\u0105 oraz dodatkowe uwagi. W niekt\u00f3rych przypadkach podawane jest tak\u017ce miejsce poch\u00f3wku.<\/p>\n\n\n\n
Serwis nie ogranicza poj\u0119cia \u201epomnik\u201d wy\u0142\u0105cznie do fizycznych monument\u00f3w. Do projektu w\u0142\u0105czane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c ksi\u0119gi pami\u0119ci, gminne wykazy strat, listy strat publikowane w gazetach, historie pu\u0142k\u00f3w, ksi\u0119gi ko\u015bcielne oraz wykazy poch\u00f3wk\u00f3w na cmentarzach wojennych. Dzi\u0119ki temu Denkmalprojekt jest w praktyce znacznie wi\u0119ksz\u0105 baz\u0105 osobow\u0105, ni\u017c sugerowa\u0142aby sama jego nazwa.<\/p>\n\n\n\n
Materia\u0142y obejmuj\u0105 bardzo szeroki zakres chronologiczny. W bazie znajduj\u0105 si\u0119 informacje zwi\u0105zane mi\u0119dzy innymi z wojn\u0105 trzydziestoletni\u0105 1618\u20131648, wojn\u0105 siedmioletni\u0105, wojnami napoleo\u0144skimi, wojn\u0105 1866 roku, wojn\u0105 francusko-prusk\u0105 1870\u20131871, I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 oraz II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Projekt zawiera r\u00f3wnie\u017c wybrane materia\u0142y dotycz\u0105ce p\u00f3\u017aniejszych ofiar i \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n\n\n\n
Najwi\u0119ksze znaczenie genealogiczne maj\u0105 oczywi\u015bcie zbiory dotycz\u0105ce I i II wojny \u015bwiatowej. W przypadku m\u0119\u017cczyzny, o kt\u00f3rym z rodzinnych przekaz\u00f3w wiadomo jedynie, \u017ce \u201ezgin\u0105\u0142 na wojnie\u201d albo \u201ezagin\u0105\u0142 na froncie\u201d, Denkmalprojekt mo\u017ce by\u0107 jednym z miejsc pozwalaj\u0105cych ustali\u0107 jego dok\u0142adniejsze dane.<\/p>\n\n\n\n
Baza jest ogromna. Strona informuje obecnie o przekroczeniu 4,5 miliona nazwisk. Materia\u0142y s\u0105 nadal rozwijane i uzupe\u0142niane przez wolontariuszy.<\/p>\n\n\n\n
Dla polskich genealog\u00f3w szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cy jest dzia\u0142 Ehemalige Ostgebiete, czyli \u201edawne ziemie wschodnie\u201d. Obejmuje on tereny nale\u017c\u0105ce historycznie do Niemiec, z kt\u00f3rych znaczna cz\u0119\u015b\u0107 znajduje si\u0119 obecnie w granicach Polski.<\/p>\n\n\n\n
Dotyczy to przede wszystkim \u015al\u0105ska, Pomorza, Prus Wschodnich, cz\u0119\u015bci Prus Zachodnich oraz Nowej Marchii. Je\u015bli wi\u0119c przodek mieszka\u0142 przed 1945 rokiem na terenie dzisiejszej Polski i s\u0142u\u017cy\u0142 w armii niemieckiej, warto sprawdzi\u0107 Denkmalprojekt nawet wtedy, gdy rodzina uwa\u017ca\u0142a si\u0119 za polsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W bazie mo\u017cna znale\u017a\u0107 r\u00f3wnie\u017c materia\u0142y bezpo\u015brednio zwi\u0105zane z miejscowo\u015bciami znajduj\u0105cymi si\u0119 obecnie w Polsce. Przyk\u0142adem s\u0105 listy strat opracowywane na podstawie \u017ar\u00f3de\u0142 dotycz\u0105cych dawnych wschodnich prowincji czy publikacji regionalnych. Serwis posiada m.in. zestawienia dotycz\u0105ce \u017co\u0142nierzy z Prus Wschodnich i Zachodnich.<\/p>\n\n\n\n
Podczas wyszukiwania polskich miejscowo\u015bci bardzo wa\u017cne jest stosowanie ich dawnych niemieckich nazw. Olsztyn nale\u017cy wi\u0119c sprawdza\u0107 r\u00f3wnie\u017c jako Allenstein, Wroc\u0142aw jako Breslau, Szczecin jako Stettin, Gda\u0144sk jako Danzig, Elbl\u0105g jako Elbing, E\u0142k jako Lyck, Gi\u017cycko jako L\u00f6tzen czy K\u0119trzyn jako Rastenburg.<\/p>\n\n\n\n
W przypadku niewielkich wsi najlepiej ustali\u0107 r\u00f3wnie\u017c historyczny Kreis, czyli powiat. Ta sama lub bardzo podobna nazwa miejscowo\u015bci mog\u0142a wyst\u0119powa\u0107 w kilku regionach Niemiec, dlatego znajomo\u015b\u0107 powiatu pozwala unikn\u0105\u0107 przypisania \u017co\u0142nierza do niew\u0142a\u015bciwej miejscowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Bardzo warto\u015bciowym elementem serwisu s\u0105 Verlustlisten, czyli listy strat. Denkmalprojekt posiada rozbudowane zestawienia dotycz\u0105ce r\u00f3\u017cnych jednostek wojskowych i okres\u00f3w. Dla II wojny \u015bwiatowej materia\u0142y podzielono mi\u0119dzy innymi na artyleri\u0119, piechot\u0119, kawaleri\u0119 i wojska pancerne, Luftwaffe, Kriegsmarine, saper\u00f3w oraz inne formacje.<\/p>\n\n\n\n
Listy strat nie musz\u0105 oznacza\u0107 wy\u0142\u0105cznie os\u00f3b poleg\u0142ych. W zale\u017cno\u015bci od konkretnego \u017ar\u00f3d\u0142a mog\u0105 dotyczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c zaginionych, rannych albo innych kategorii strat. Dlatego warto dok\u0142adnie przeczyta\u0107 opis konkretnej kolekcji przed interpretacj\u0105 znalezionego nazwiska.<\/p>\n\n\n\n
Denkmalprojekt posiada r\u00f3wnie\u017c materia\u0142y dotycz\u0105ce poszczeg\u00f3lnych pu\u0142k\u00f3w i jednostek. Jest to szczeg\u00f3lnie przydatne, je\u015bli z innego dokumentu znamy ju\u017c jednostk\u0119 wojskow\u0105 przodka. Zamiast wyszukiwa\u0107 wy\u0142\u0105cznie nazwisko, mo\u017cna sprawdzi\u0107 materia\u0142y zwi\u0105zane z konkretnym regimentem.<\/p>\n\n\n\n
W projekcie wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce listy sporz\u0105dzone na podstawie dawnych gazet. Dobrym przyk\u0142adem jest opracowanie og\u0142osze\u0144 z \u201eThorner Freiheit\u201d z lat 1939\u20131944. Jest to szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce dla os\u00f3b badaj\u0105cych rodziny zwi\u0105zane z Toruniem i okolicami. Autorzy zaznaczaj\u0105 przy tym, \u017ce tego rodzaju zestawienia nie zawsze s\u0105 kompletne.<\/p>\n\n\n\n
Jedn\u0105 z najwi\u0119kszych zalet Denkmalprojekt jest \u0142\u0105czenie informacji pochodz\u0105cych z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142. Przy osobie zapisanej na pomniku autor opracowania mo\u017ce doda\u0107 informacje odnalezione w listach strat albo w bazie grob\u00f3w wojennych Volksbund. W efekcie prosty napis z nazwiskiem na pomniku mo\u017ce zosta\u0107 rozszerzony o dat\u0119 urodzenia, jednostk\u0119, miejsce \u015bmierci czy poch\u00f3wku.<\/p>\n\n\n\n
Przyk\u0142adowe rekordy pokazuj\u0105, \u017ce informacje mog\u0105 by\u0107 bardzo szczeg\u00f3\u0142owe. Opr\u00f3cz nazwiska i dat pojawiaj\u0105 si\u0119 stopnie takie jak Gefreiter czy Obergefreiter, jednostki wojskowe, dok\u0142adne miejsca \u015bmierci, informacje o grobie oraz dodatkowe uwagi dotycz\u0105ce los\u00f3w \u017co\u0142nierza.<\/p>\n\n\n\n
Dla genealoga szczeg\u00f3lnie wa\u017cne jest miejsce urodzenia. Je\u017celi odnajdziemy \u017co\u0142nierza o w\u0142a\u015bciwym nazwisku i baza podaje jego Geburtsort, czyli miejsce urodzenia, mo\u017cemy nast\u0119pnie przej\u015b\u0107 do ksi\u0105g ko\u015bcielnych lub akt\u00f3w stanu cywilnego tej miejscowo\u015bci i pr\u00f3bowa\u0107 odnale\u017a\u0107 jego akt urodzenia.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie cenna jest informacja o jednostce wojskowej. Po ustaleniu pu\u0142ku lub batalionu mo\u017cna szuka\u0107 historii jednostki, dziennik\u00f3w wojennych, list strat i innych dokument\u00f3w wojskowych. W ten spos\u00f3b pojedynczy rekord z pomnika mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 pocz\u0105tkiem znacznie szerszych bada\u0144 nad przebiegiem s\u0142u\u017cby przodka.<\/p>\n\n\n\n
Warto tak\u017ce sprawdza\u0107 pomniki z miejscowo\u015bci, w kt\u00f3rej przodek mieszka\u0142 przed wojn\u0105, nawet je\u015bli wiadomo, \u017ce zosta\u0142 pochowany setki kilometr\u00f3w dalej. Pomnik wojenny nie musi oznacza\u0107 miejsca poch\u00f3wku. Bardzo cz\u0119sto jest miejscem upami\u0119tnienia mieszka\u0144c\u00f3w danej miejscowo\u015bci, kt\u00f3rzy polegli w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach Europy.<\/p>\n\n\n\n
Jest to szczeg\u00f3lnie istotne w przypadku dawnych Prus Wschodnich, Pomorza czy \u015al\u0105ska. \u017bo\u0142nierz urodzony w miejscowo\u015bci znajduj\u0105cej si\u0119 obecnie w Polsce m\u00f3g\u0142 zgin\u0105\u0107 we Francji, Rosji, Belgii, na Ba\u0142kanach lub w innym miejscu, a jego nazwisko mog\u0142o zosta\u0107 umieszczone na pomniku w rodzinnej miejscowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Denkmalprojekt mo\u017ce by\u0107 pomocny r\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy sam pomnik ju\u017c nie istnieje. Jednym z podstawowych cel\u00f3w projektu jest w\u0142a\u015bnie archiwizowanie inskrypcji. W przypadku dawnych niemieckich miejscowo\u015bci na terenie Polski ma to szczeg\u00f3lne znaczenie, poniewa\u017c po 1945 roku wiele niemieckich pomnik\u00f3w wojennych zosta\u0142o usuni\u0119tych, przebudowanych lub zniszczonych.<\/p>\n\n\n\n
Materia\u0142y s\u0105 tworzone w du\u017cej mierze przez wolontariuszy. Osoby wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce z projektem fotografuj\u0105 pomniki, przepisuj\u0105 inskrypcje oraz przekazuj\u0105 opracowane informacje do serwisu. Projekt posiada szczeg\u00f3\u0142owe zasady przygotowywania takich materia\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Przy opracowywaniu rekord\u00f3w stosowane s\u0105 osobne pola dla stopnia wojskowego, nazwiska, imienia, miejsca i daty urodzenia, miejsca i daty \u015bmierci, jednostki oraz uwag. Dzi\u0119ki temu informacje maj\u0105 bardziej uporz\u0105dkowan\u0105 form\u0119 ni\u017c zwyk\u0142a fotografia tablicy pami\u0105tkowej.<\/p>\n\n\n\n
Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce Denkmalprojekt jest projektem dokumentacyjnym i genealogicznym, a nie urz\u0119dowym archiwum wojskowym. Informacje mog\u0105 pochodzi\u0107 z pomnik\u00f3w, ksi\u0105g pami\u0119ci, gazet i opracowa\u0144, dlatego znalezione dane najlepiej por\u00f3wnywa\u0107 z dokumentacj\u0105 archiwaln\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Szczeg\u00f3lnie przy popularnych nazwiskach nie nale\u017cy identyfikowa\u0107 osoby wy\u0142\u0105cznie na podstawie imienia i nazwiska. Najlepiej por\u00f3wna\u0107 jednocze\u015bnie dat\u0119 urodzenia, miejsce urodzenia, miejscowo\u015b\u0107 zamieszkania, jednostk\u0119 wojskow\u0105 oraz dat\u0119 \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n
Denkmalprojekt warto \u0142\u0105czy\u0107 z baz\u0105 grob\u00f3w wojennych Volksbund, niemieckimi Verlustlisten na genealogy.net, dokumentacj\u0105 Bundesarchiv oraz innymi bazami wojskowymi. Ka\u017cde z tych \u017ar\u00f3de\u0142 mo\u017ce zawiera\u0107 nieco inne informacje.<\/p>\n\n\n\n
Przyk\u0142adowo Denkmalprojekt mo\u017ce wskaza\u0107 nazwisko na pomniku rodzinnej miejscowo\u015bci, Volksbund miejsce poch\u00f3wku, lista strat jednostk\u0119 i okoliczno\u015bci straty, a dokumentacja wojskowa dodatkowe informacje dotycz\u0105ce przebiegu s\u0142u\u017cby.<\/p>\n\n\n\n
Serwis jest r\u00f3wnie\u017c stale rozwijany. Lista najnowszych materia\u0142\u00f3w pokazuje regularne dodawanie nowych pomnik\u00f3w, cmentarzy, ksi\u0105g pami\u0119ci i list strat oraz poprawianie i rozszerzanie starszych opracowa\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Dla polskiego genealoga Denkmalprojekt jest wi\u0119c szczeg\u00f3lnie warto\u015bciowy przy badaniu m\u0119\u017cczyzn s\u0142u\u017c\u0105cych w armii niemieckiej, mieszka\u0144c\u00f3w dawnych niemieckich teren\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 obecnie w Polsce oraz rodzin dotkni\u0119tych I i II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Najlepiej rozpocz\u0105\u0107 poszukiwania od nazwiska, ale r\u00f3wnocze\u015bnie sprawdzi\u0107 historyczn\u0105 nazw\u0119 rodzinnej miejscowo\u015bci. Je\u015bli przodek pochodzi\u0142 z dzisiejszego Dolnego \u015al\u0105ska, Pomorza, Warmii, Mazur czy ziemi lubuskiej, warto przegl\u0105da\u0107 r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142 dotycz\u0105cy dawnych niemieckich ziem wschodnich.<\/p>\n\n\n\n
Denkmalprojekt jest zatem czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c kolekcj\u0105 fotografii pomnik\u00f3w. To rozbudowane archiwum nazwisk poleg\u0142ych, zaginionych i innych ofiar wojen, tworzone na podstawie pomnik\u00f3w, cmentarzy, ksi\u0105g pami\u0119ci, gazet, list strat, historii jednostek i innych dokument\u00f3w. Dla genealogii wojskowej mo\u017ce stanowi\u0107 bardzo dobry punkt wyj\u015bcia do dalszych bada\u0144.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Onlineprojekt Gefallenendenkm\u00e4ler \u2013 Denkmalprojekt.org to niemiecki projekt genealogiczny po\u015bwi\u0119cony dokumentowaniu nazwisk znajduj\u0105cych si\u0119 na pomnikach wojennych, tablicach pami\u0105tkowych, cmentarzach wojennych oraz w r\u00f3\u017cnego rodzaju wykazach poleg\u0142ych i zaginionych. Projekt powsta\u0142 w 2003 roku z inicjatywy genealog\u00f3w i jest tworzony przede wszystkim z my\u015bl\u0105 o badaniach rodzinnych. G\u0142\u00f3wnym celem serwisu jest zachowanie informacji o poleg\u0142ych i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":490,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ai_generated_summary":"","_tk_url":"http:\/\/www.denkmalprojekt.org\/index.htm","_tk_date_from":"","_tk_date_to":"","_tk_access_type":"online","_tk_is_free":"","_tk_language":"de","_tk_last_checked_at":"2026-08-27 17:42:57","_tk_link_status":"active","_tk_seo_title":"","_tk_seo_description":"","_tk_seo_canonical":"","_tk_og_title":"","_tk_og_description":"","_tk_og_image":"","wpai_meta_description":"","footnotes":""},"tags":[],"tk_source_type":[32,21,37],"tk_topic":[80,182,91],"tk_historical_period":[],"tk_region_ref":[],"tk_country_ref":[54,53,62],"tk_source_ref":[],"tk_guide_ref":[],"tk_institution_ref":[],"class_list":["post-489","tk_source","type-tk_source","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tk_source_type-2-wojna-swiatowa","tk_source_type-cmentarze","tk_source_type-portale-historyczne","tk_topic-cmentarze","tk_topic-ii-ww","tk_topic-niemiecki","tk_country_ref-niemcy-2","tk_country_ref-polska-2","tk_country_ref-prusy-preusen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tk_source\/489","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tk_source"}],"about":[{"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/tk_source"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=489"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tk_source\/489\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":491,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tk_source\/489\/revisions\/491"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/490"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=489"},{"taxonomy":"tk_source_type","embeddable":true,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tk_source_type?post=489"},{"taxonomy":"tk_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tk_topic?post=489"},{"taxonomy":"tk_historical_period","embeddable":true,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tk_historical_period?post=489"},{"taxonomy":"tk_region_ref","embeddable":true,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tk_region_ref?post=489"},{"taxonomy":"tk_country_ref","embeddable":true,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tk_country_ref?post=489"},{"taxonomy":"tk_source_ref","embeddable":true,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tk_source_ref?post=489"},{"taxonomy":"tk_guide_ref","embeddable":true,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tk_guide_ref?post=489"},{"taxonomy":"tk_institution_ref","embeddable":true,"href":"https:\/\/korzenie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tk_institution_ref?post=489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}