Portal Powstańcy Wielkopolscy to rozbudowana internetowa baza osób związanych z Powstaniem Wielkopolskim 1918–1919. Projekt nosi nazwę „Uczestnicy Powstania Wielkopolskiego – baza on-line”, a jego realizatorem jest Wielkopolskie Towarzystwo Genealogiczne „Gniazdo”. Baza powstała przede wszystkim z myślą o zgromadzeniu w jednym miejscu informacji rozproszonych wcześniej w archiwach, książkach, wykazach, wspomnieniach i innych źródłach.

Prace nad projektem rozpoczęły się wiosną 2016 roku w związku ze zbliżającą się setną rocznicą Powstania Wielkopolskiego. Twórcy chcieli stworzyć możliwie szeroki wykaz osób, które uczestniczyły w powstaniu lub wspierały jego przebieg. Na podstawie blisko 650 źródeł udało się zgromadzić informacje o ponad 80 tysiącach osób.

Istotną cechą bazy jest szerokie rozumienie pojęcia uczestnika powstania. Nie ogranicza się ona wyłącznie do żołnierzy biorących udział w walkach. Uwzględniane są również osoby wspierające powstanie organizacyjnie, finansowo i logistycznie, w tym księża, lekarze, sanitariuszki, harcerze, gospodarze zapewniający powstańcom schronienie i żywność, a nawet dzieci zajmujące się dostarczaniem meldunków.

Dla genealoga najważniejszym elementem strony jest wyszukiwarka uczestników. Poszukiwania można rozpocząć od samego nazwiska albo podać nazwisko i imię w formacie „nazwisko, imię”. Dostępne są również dodatkowe parametry pozwalające zawęzić otrzymane wyniki.

Rekordy mogą zawierać znacznie więcej informacji niż samo imię i nazwisko. Twórcy projektu podają, że w bazie zgromadzono między innymi dane dotyczące miejsc urodzenia i pochówku oraz imiona rodziców. Zakres informacji zależy jednak od materiałów, które udało się odnaleźć dla konkretnej osoby.

Z genealogicznego punktu widzenia informacje o rodzicach i miejscu urodzenia są szczególnie wartościowe. Pozwalają odróżnić osoby noszące identyczne imiona i nazwiska oraz powiązać powstańca z odpowiednią rodziną występującą w księgach parafialnych i aktach stanu cywilnego. Miejsce pochówku może natomiast wskazać, gdzie dana osoba mieszkała po zakończeniu powstania.

Bardzo ważną cechą projektu jest podawanie źródeł, na podstawie których opracowywano informacje. Bibliografia obejmuje ponad 600 pozycji archiwalnych i publikacji. Wolontariusze indeksowali te materiały, a następnie łączyli informacje dotyczące poszczególnych powstańców w jeden zbiór.

Wykorzystane źródła są bardzo różnorodne. W bibliografii znajdują się materiały Archiwum Państwowego w Poznaniu, Wojskowego Biura Historycznego, dawnego Centralnego Archiwum Wojskowego, publikacje regionalne, roczniki organizacji kombatanckich, czasopisma, wspomnienia, opracowania poświęcone poszczególnym oddziałom i miejscowościom oraz wielotomowa seria „Powstańcy Wielkopolscy – Biogramy uczestników Powstania Wielkopolskiego 1918–1919”.

W bibliografii można odnaleźć również źródła bardzo przydatne w tradycyjnych badaniach genealogicznych. Wykorzystano między innymi BASIĘ – Bazę Systemu Indeksacji Archiwalnej oraz Poznan Project, czyli bazę indeksów małżeństw z Wielkopolski z XIX wieku. Pokazuje to, że twórcy próbowali łączyć informacje historyczne o powstańcach z danymi pozwalającymi dokładniej ustalić ich pochodzenie i powiązania rodzinne.

Osobnym i bardzo interesującym źródłem są materiały ZBoWiD. W bibliografii znajdują się między innymi ankiety weteranów Powstania Wielkopolskiego oraz dokumentacja poszczególnych kół tej organizacji. Takie materiały mogą zawierać informacje sporządzone wiele lat po powstaniu, kiedy uczestnicy starali się o potwierdzenie swojej działalności lub członkostwo w organizacjach kombatanckich.

Portal zwraca również uwagę na osoby odznaczone Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym. Odznaczenie to zostało ustanowione w 1957 roku. Wielkopolskie Towarzystwo Genealogiczne „Gniazdo” przygotowało wykaz osób, dla których zachowały się wnioski o jego nadanie wraz z uzasadnieniami. Projekt dotyczący odznaczonych obejmuje około 23 tysiące nazwisk, a wpisy zostały wzbogacone o biogramy i fotografie.

Wnioski o nadanie Wielkopolskiego Krzyża Powstańczego mogą być dla genealoga szczególnie interesujące, ponieważ uzasadnienie przyznania odznaczenia może zawierać informacje o działalności konkretnej osoby. Pozwala to niekiedy przejść od prostego stwierdzenia, że przodek był powstańcem, do bardziej szczegółowych informacji o jego udziale w wydarzeniach.

Baza może być bardzo przydatna również podczas badań prowadzonych na podstawie miejscowości. Jeżeli wiadomo, że rodzina mieszkała w określonej części Wielkopolski, warto sprawdzić powstańców pochodzących z tej miejscowości oraz okolicznych wsi. Może to pomóc odnaleźć krewnych, o których udziale w powstaniu nie zachowała się rodzinna pamięć.

Serwis jest szczególnie wartościowy dla osób posiadających przodków z Wielkopolski, ale nie należy ograniczać poszukiwań wyłącznie do osób, które pozostały w tym regionie. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości uczestnicy powstania przemieszczali się po kraju, dlatego miejsce ich późniejszego zamieszkania lub pochówku mogło znajdować się daleko od Wielkopolski.

Twórcy projektu wyraźnie zaznaczają, że lista nie jest kompletna i prawdopodobnie nigdy taka nie będzie. Część osób uczestniczących w powstaniu lub wspierających je nie pozostawiła po sobie dokumentacji pozwalającej potwierdzić ich udział. Dlatego brak nazwiska w bazie nie powinien być traktowany jako dowód, że dana osoba nie uczestniczyła w Powstaniu Wielkopolskim.

Projekt jest rozwijany na podstawie dokumentów źródłowych. Twórcy zachęcają do przekazywania informacji o osobach, których nie ma jeszcze w bazie, ale wymagają potwierdzenia uczestnictwa odpowiednim materiałem, takim jak publikacja, legitymacja, poświadczenie czy wspomnienia.

Na stronie znajduje się również opracowanie dotyczące historii samego Powstania Wielkopolskiego autorstwa prof. Janusza Karwata. Materiał pozwala poznać tło wydarzeń i lepiej zrozumieć warunki, w których działali uczestnicy powstania.

Dla genealoga portal Powstańcy Wielkopolscy jest jednym z najważniejszych internetowych miejsc do sprawdzenia, jeżeli przodkowie mieszkali na terenie Wielkopolski na początku XX wieku. Warto przeszukiwać bazę nawet wtedy, gdy w rodzinie nie zachowała się informacja o udziale któregoś z krewnych w powstaniu.

Po odnalezieniu osoby należy zwrócić uwagę nie tylko na jej nazwisko, ale również na rodziców, miejsce i datę urodzenia, miejsce pochówku oraz wskazane źródła. Następnym krokiem może być dotarcie do wymienionej publikacji lub dokumentu archiwalnego, ponieważ oryginalne źródło może zawierać więcej informacji niż sam wpis w internetowej bazie.

Portal jest więc nie tylko wyszukiwarką nazwisk powstańców, ale także dobrym punktem wyjścia do dalszych badań genealogicznych. Połączenie danych osobowych, informacji rodzinnych, miejscowości, miejsc pochówku, biogramów oraz rozbudowanej bibliografii pozwala zarówno potwierdzić udział przodka w Powstaniu Wielkopolskim, jak i znaleźć wskazówki prowadzące do kolejnych dokumentów dotyczących jego życia.