Portal Poszukiwania IPN jest serwisem Biura Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej. Jego głównym zadaniem jest prezentowanie działań związanych z odnajdywaniem nieznanych miejsc pochówku oraz identyfikacją ofiar systemów totalitarnych i czystek etnicznych. Jest to szczególnie wartościowe źródło dla rodzin osób, których los lub miejsce pochówku przez wiele lat pozostawały nieznane.

Biuro Poszukiwań i Identyfikacji powstało w 2016 roku, jednak prace związane z poszukiwaniem miejsc pochówku ofiar reżimów totalitarnych IPN prowadził już wcześniej. Według informacji Instytutu wieloetapowe badania i ekshumacje prowadzone są od 2003 roku. Działania obejmują zarówno cmentarze, jak i miejsca znajdujące się poza oficjalnymi nekropoliami, w których potajemnie grzebano ofiary.

Misją Biura jest odnalezienie i identyfikacja ofiar systemów totalitarnych oraz czystek etnicznych. W realizacji tego zadania uczestniczą specjaliści z wielu dziedzin, między innymi archeolodzy, antropolodzy, historycy, archiwiści i genetycy. Prace terenowe poprzedzane są badaniami historycznymi i archiwalnymi, które mają pomóc ustalić prawdopodobne miejsce pochówku poszukiwanych osób.

Dla osób prowadzących badania genealogiczne szczególnie interesujący jest dział „Odnalezieni”. Zawiera on wykaz osób, których szczątki zostały odnalezione i zidentyfikowane w wyniku prac Instytutu Pamięci Narodowej. Poszczególne osoby prezentowane są z imienia i nazwiska, a ich profile mogą zawierać dodatkowe informacje dotyczące życia, działalności, okoliczności śmierci oraz odnalezienia szczątków.

Portal posiada własną wyszukiwarkę. Można za jej pomocą przeszukiwać artykuły, fotografie i inne pliki oraz materiały audio i wideo. Dostępne jest również wyszukiwanie zaawansowane pozwalające między innymi używać dokładnych wyrażeń, wykluczać określone słowa oraz ograniczać poszukiwania do wybranych działów serwisu.

W badaniach rodzinnych warto rozpocząć od wpisania imienia i nazwiska poszukiwanej osoby. Jeżeli nie przyniesie to rezultatu, można wyszukiwać nazwisko bez imienia, pseudonim konspiracyjny, nazwę miejscowości, jednostki wojskowej lub organizacji, z którą związany był przodek. Informacje o poszukiwanej osobie mogą bowiem znajdować się nie tylko w jej własnym biogramie, ale również w artykułach dotyczących innych osób lub prowadzonych prac poszukiwawczych.

Bardzo ważną częścią działalności Biura jest identyfikacja genetyczna odnalezionych szczątków. IPN prowadzi Bazę Materiału Genetycznego, w której przechowywane są profile DNA uzyskane ze szczątków ofiar oraz materiał porównawczy pobrany od ich żyjących krewnych. Baza została utworzona na podstawie nowelizacji ustawy o IPN z 2016 roku.

Do grudnia 2024 roku w Bazie Materiału Genetycznego zgromadzono ponad 4750 próbek. IPN wykorzystuje również system CODIS do analizy i porównywania materiału genetycznego. Pozwala on poszukiwać pokrewieństwa pomiędzy profilami DNA uzyskanymi z odnalezionych szczątków a materiałem przekazanym przez rodziny osób zaginionych.

Ma to szczególne znaczenie dla rodzin, które posiadają informacje o krewnym zamordowanym lub zaginionym, ale nie znają jego miejsca pochówku. Jeżeli IPN odnajdzie szczątki, porównanie DNA z materiałem pobranym od żyjących krewnych może umożliwić potwierdzenie tożsamości ofiary.

Biuro zachęca rodziny osób zaginionych do przekazywania informacji o żyjących krewnych, od których można pobrać materiał porównawczy DNA. Poszukiwane są również informacje od świadków historii dotyczące nieznanych i sekretnych miejsc pochówku w Polsce oraz na dawnych Kresach Wschodnich. Dotyczy to między innymi osób zaginionych w wyniku działań wojennych, egzekucji, represji reżimów totalitarnych oraz czystek etnicznych.

Osobnym obszarem działalności są poszukiwania na dawnych Kresach Wschodnich. W strukturze Biura działa Wydział Kresowy, a sam portal posiada osobny dział poświęcony tej tematyce. Ma to znaczenie dla rodzin poszukujących informacji o krewnych, którzy zginęli lub zaginęli na terenach znajdujących się obecnie poza granicami Polski.

Na stronie publikowane są również informacje o aktualnych i zakończonych pracach archeologicznych oraz ekshumacyjnych. Dzięki nim można sprawdzić, w jakich miejscowościach IPN prowadził badania, jakie szczątki odnaleziono oraz czy udało się ustalić tożsamość konkretnych osób.

Portal Poszukiwania IPN nie jest typową bazą genealogiczną zawierającą akty urodzeń, małżeństw i zgonów. Jego znaczenie dla genealogii jest jednak bardzo duże w przypadku rodzin dotkniętych wydarzeniami XX wieku. Może pomóc w badaniu losów żołnierzy podziemia niepodległościowego, ofiar niemieckiego i komunistycznego terroru, osób straconych i potajemnie pochowanych oraz innych ofiar systemów totalitarnych.

Szczególnie ważne jest to, że portal łączy badania historyczne i archiwalne z archeologią oraz współczesną genetyką. Pozwala to nie tylko odnaleźć dokument dotyczący zaginionego człowieka, ale w niektórych przypadkach doprowadzić do odnalezienia jego szczątków, potwierdzenia tożsamości i przekazania informacji rodzinie.

Jeżeli w rodzinnej historii występuje osoba, która podczas wojny lub w okresie powojennym została zamordowana, aresztowana albo zaginęła, a jej miejsce pochówku pozostaje nieznane, portal Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN powinien być jednym z miejsc sprawdzanych podczas dalszych poszukiwań.