Westpreussen.de jest jednym z tych portali, które mogą znacznie ułatwić poszukiwania genealogiczne na terenach dawnych Prus Zachodnich. Jego największą zaletą nie jest wyłącznie możliwość znalezienia nazwiska przodka. Portal przede wszystkim pomaga odpowiedzieć na jedno z najważniejszych pytań w genealogii: gdzie znajdują się dokumenty dotyczące miejscowości, w której mieszkali nasi przodkowie?

Jest to szczególnie przydatne na terenach dawnych Prus Zachodnich, ponieważ zachowane księgi i akta są obecnie rozproszone pomiędzy różnymi archiwami, archiwami kościelnymi oraz serwisami internetowymi.

Zacznij od miejscowości

Jeżeli wiemy, gdzie mieszkał nasz przodek, warto rozpocząć od znajdującego się na Westpreussen.de wykazu miejscowości – Westpreußisches Ortsverzeichnis.

Wyszukiwarka obejmuje ponad 9 000 miejscowości i pozwala ustalić między innymi, jaki urząd stanu cywilnego oraz jaka parafia ewangelicka i katolicka były właściwe dla wybranej miejscowości.

Jest to bardzo ważne, ponieważ niewielka wieś często nie posiadała własnego kościoła ani urzędu stanu cywilnego. Dokumentów naszych przodków trzeba więc szukać pod nazwą innej, czasami oddalonej miejscowości.

Gdzie znajdują się księgi katolickie?

Jedną z najbardziej przydatnych funkcji Westpreussen.de jest możliwość ustalenia, jakie katolickie księgi metrykalne zachowały się dla konkretnej parafii.

Portal podaje zakresy lat dla poszczególnych rodzajów zapisów, takich jak chrzty, małżeństwa czy zgony i pochówki. Co jeszcze ważniejsze, możemy dowiedzieć się, gdzie dane księgi są obecnie przechowywane.

Przykładowo dokumenty jednej parafii mogą znajdować się częściowo w archiwum diecezjalnym, a częściowo w polskim Archiwum Państwowym. Westpreussen.de potrafi wskazać oba miejsca oraz zakres zachowanych w nich ksiąg.

Dzięki temu zamiast przeszukiwać przypadkowe archiwa, możemy od razu ustalić, gdzie należy szukać interesującego nas rocznika.

Gdzie znajdują się księgi ewangelickie?

Portal jest równie wartościowy dla osób poszukujących przodków wyznania ewangelickiego.

Dla poszczególnych parafii można znaleźć informacje o zachowanych księgach chrztów, małżeństw, pochówków, a niekiedy również konfirmacji i innych dokumentów parafialnych.

Westpreussen.de wskazuje także miejsca przechowywania tych materiałów. W przypadku ksiąg ewangelickich często pojawia się Evangelisches Zentralarchiv w Berlinie. Przy niektórych zbiorach znajdziemy również informację, że ich kopie cyfrowe można przeglądać w serwisie Archion lub innych bazach genealogicznych.

Portal może więc odpowiedzieć nie tylko na pytanie, czy księga przetrwała, ale również gdzie można jej szukać.

Akta urzędów stanu cywilnego – USC

Kolejnym bardzo ważnym źródłem są akta urzędów stanu cywilnego, czyli niemieckich Standesamt.

Po odnalezieniu miejscowości możemy ustalić, pod jaki urząd stanu cywilnego podlegała. Następnie możemy sprawdzić informacje dotyczące zachowanych rejestrów.

Jest to szczególnie istotne przy poszukiwaniach z końca XIX i początku XX wieku. Westpreussen.de oddziela księgi kościelne od państwowych rejestrów stanu cywilnego, a w informacjach o parafiach kieruje użytkownika do odpowiedniej części dotyczącej Standesamtsregister.

W praktyce oznacza to, że dla jednej osoby możemy próbować odnaleźć zarówno zapis kościelny, jak i akt sporządzony przez urząd stanu cywilnego.

Sprawdzaj, gdzie znajduje się oryginał

Bardzo przydatne jest to, że Westpreussen.de podaje miejsca przechowywania zachowanych dokumentów. Po przejściu do informacji o konkretnym zasobie można znaleźć dane dotyczące instytucji posiadającej księgi, a także odnośniki do wykazów zasobów i – jeżeli są dostępne – digitalizatów.

Może się więc okazać, że interesujące nas dokumenty znajdują się w Archiwum Państwowym w Gdańsku lub Toruniu, archiwum diecezjalnym, Evangelisches Zentralarchiv w Berlinie albo zostały udostępnione w jednym z internetowych serwisów genealogicznych.

To właśnie ta funkcja sprawia, że Westpreussen.de może być traktowany jako swego rodzaju przewodnik po rozproszonych źródłach genealogicznych.

Dawne i współczesne nazwy miejscowości

W genealogii Prus Zachodnich bardzo łatwo natrafić na problem zmieniających się nazw miejscowości.

W starym niemieckim akcie możemy znaleźć nazwę, której nie zobaczymy na współczesnej polskiej mapie. Westpreussen.de pomaga połączyć dawne nazwy niemieckie ze współczesnymi nazwami polskimi.

W informacjach o miejscowości można znaleźć również warianty jej nazwy, dawny powiat, okręg administracyjny, właściwy urząd stanu cywilnego oraz parafie obu wyznań.

To bardzo dobry punkt wyjścia do dalszego poznawania historii miejsca, z którego pochodziła rodzina.

Mapy i historyczna geografia

W poszukiwaniach genealogicznych mapa może być równie ważna jak metryka.

Dawne granice powiatów, parafii i urzędów nie zawsze odpowiadają współczesnemu podziałowi administracyjnemu Polski. Dlatego informacje geograficzne dostępne na Westpreussen.de pomagają zrozumieć, do jakiego obszaru administracyjnego należała dana miejscowość i gdzie znajdowały się okoliczne parafie oraz urzędy.

Może to również pomóc w poszukiwaniu sąsiednich miejscowości. Jeżeli rodzina znika z ksiąg jednej parafii, warto sprawdzić pobliskie miejscowości i parafie.

Linki do digitalizatów i innych baz

Westpreussen.de nie przechowuje wszystkich dokumentów u siebie. Często pełni znacznie ważniejszą funkcję – wskazuje, gdzie należy ich szukać.

Przy opisach poszczególnych zasobów pojawiają się informacje i odnośniki prowadzące między innymi do polskich archiwów państwowych, FamilySearch, Archion, Ancestry oraz innych serwisów posiadających skany lub informacje o konkretnych księgach.

Dzięki temu portal może być pierwszym etapem poszukiwania, a właściwy dokument odnajdziemy już w zewnętrznym archiwum lub bazie.

Historyczne źródła i literatura

Warto zwracać uwagę również na dodatkowe informacje zamieszczane przy parafiach i miejscowościach. Westpreussen.de wskazuje literaturę dotyczącą poszczególnych powiatów, parafii i miejscowości oraz dodatkowe źródła historyczne. Przy niektórych parafiach można znaleźć informacje o kronikach, wykazach pastorów, księgach rachunkowych czy innych zachowanych materiałach.

Takie dokumenty nie zawsze dostarczą kolejnej daty urodzenia czy małżeństwa, ale mogą powiedzieć znacznie więcej o miejscu i społeczności, w której żyła nasza rodzina.

Jak najlepiej rozpocząć poszukiwania?

Najlepiej zacząć od ustalenia dokładnej miejscowości, w której mieszkał przodek. Następnie wyszukujemy ją w Westpreußisches Ortsverzeichnis i sprawdzamy jej dawną oraz współczesną nazwę.

Kolejnym krokiem jest ustalenie właściwej parafii katolickiej lub ewangelickiej oraz urzędu stanu cywilnego. Następnie sprawdzamy, jakie księgi zachowały się dla interesującego nas okresu, gdzie są obecnie przechowywane i czy zostały już zdigitalizowane.

Dopiero wtedy przechodzimy do wskazanego archiwum lub serwisu i rozpoczynamy poszukiwanie konkretnej osoby.

Dlaczego warto korzystać z Westpreussen.de?

Największą wartością Westpreussen.de jest możliwość połączenia miejscowości z właściwymi źródłami.

Zamiast zadawać sobie pytanie „gdzie mam szukać metryki?”, możemy najpierw ustalić, jaka parafia lub urząd sporządziły dokument, czy księga z danego roku przetrwała, gdzie jest obecnie przechowywana oraz czy można zobaczyć ją przez Internet.

Dla osób posiadających przodków z terenów dawnych Prus Zachodnich jest to narzędzie, które zdecydowanie warto poznać.